به گزارش پایگاه خبری تحلیلی «پیام راسک»به نقل از عصر هامون، سلامت جامعه، بهویژه در مناطق کمترتوسعهیافته و گستردهای مانند شهرستان چابهار، نیازمند یک ساختار بهداشتی منسجم و کاملاً پوششدهنده است.
نظام بهداشت کشور بر پایه خانههای بهداشت به عنوان خط مقدم و مراکز خدمات جامع سلامت به عنوان قلب تپنده خدمات سرپایی بنا شده است؛ ساختاری که باید بتواند تمامی نیازهای اولیه و پیشگیرانه مردم را از بدو تولد تا دوران سالمندی مرتفع سازد.
با این حال، اجرای کامل طرحهای ملی مانند پزشک خانواده و نظام ارجاع در مناطق کمترتوسعه یافته با چالشهای زیرساختی و نیروی انسانی همراه است که نیازمند مدیریت دقیق و برنامهریزی بلندمدت است.
اهمیت این خدمات در کاهش مراجعات غیرضروری به بیمارستانها و در نهایت صرفهجویی در منابع و زمان مردم، بر کسی پوشیده نیست. اما برای دستیابی به این هدف، پوشش صد در صدی شبکه بهداشتی و اطمینان از حضور به موقع پزشک و کادر درمانی در تمامی نقاط، امری حیاتی تلقی میشود.
برای روشن شدن وضعیت فعلی، تحلیل موانعی چون عدم فعال بودن برخی خانههای بهداشت، و آشنایی با راهکارهای عملیاتی برای بهبود دسترسی و کیفیت خدمات رایگان در حوزه علوم پزشکی چابهار به گفتگوی تفصیلی با محمدعلی وطن پرست جانشین معاون بهداشتی و معاون فنی دانشکده علوم پزشکی چابهار پرداختهایم.
اولین نقطه تماس مردم با کادر درمان در نظام ارائه خدمات بهداشتی روستایی کجاست و این سطح چه خدماتی را ارائه میدهد؟
در روستاها، خانههای بهداشت، در واقع اولین حلقه تماس هر فرد در جامعه با سیستم بهداشتی هستند. فرد مراجعهکننده به خانه بهداشت، نیازهای خدماتی اولیه خود را دریافت میکند. اگر نیاز به سطح بالاتری باشد، خانه بهداشت او را به مرکز خدمات جامع سلامت ارجاع میدهد. در آنجا، تیمهای درمانی شامل پزشک، ماما و در صورت لزوم، خدمات آزمایشگاهی یا کارشناسان حوزههایی مانند روانشناسی و تغذیه حضور دارند ، در برخی از مراکز جامع سلامت خدمات دندانپزشکی نیز ارائه می شود.
پوشش شبکه بهداشت در چه سطحی است، در این رابطه توضیح میدهید؟
بزرگترین مشکل ما در حال حاضر پوشش پایین شبکه خانههای بهداشت است. پوشش شبکه ما باید صد در صد باشد. از مجموع ۴۳۲ خانه بهداشت مصوب، تنها ۲۸۳ خانه فعال هستند، یعنی ما با ۳۵ درصد خانه بهداشت غیرفعال مواجهایم. این بدان معناست که جمعیتی که طبق قانون باید از خدمات خانههای بهداشت خود استفاده کنند، به دلیل عدم فعال بودن مرکز، باید به خانههای بهداشت مجاور مراجعه کنند. در نتیجه، پوشش شبکه ما در سطح خانههای بهداشت تنها ۶۵ درصد است.
وضعیت پوشش در پایگاههای سلامت و مراکز خدمات جامع سلامت چگونه است؟
پوشش پایگاههای سلامت مجموعه دانشکده علوم پزشکی چابهاربا احتساب ۲۶ مورد فعال از ۳۴ مورد مصوب روستایی۷۶ درصد است.
همچنین در بحث مراکز خدمات جامع سلامت (شامل مراکز شهری، روستایی و شبانهروزی)، پوشش ما حدود ۷۰ درصد است. در بخش زایمان، از ۱۷ مرکز مصوب، ۱۳ مرکز فعال است که پوشش ۸۱ درصد را نشان میدهد. برای ما بسیار مهم است که این پوششها را به صد درصد برسانیم.
آخرین وضعیت طرح پزشک خانواده و نظام ارجاع و میزان پایداری آن را چگونه ارزیابی میکنید؟
این طرح از سال ۱۳۸۴ در حال اجراست و آخرین نسخه دستورالعمل ارسالی، ورژن ۲۵ است. خوشبختانه، وضعیت ما در حال حاضر نسبت به زمان شروع طرح پایدارتر شده است. در اکثر مراکز خدمات سلامت، پزشک مستقر داریم.
آیا کمبودی در نیروی انسانی در این مراکز مشاهده میشود؟
ما همواره با مشکل کمبود پزشک دست و پنجه نرم میکنیم، اما در حال حاضرتعداد مراکز فاقد پزشک در کل حوزه ما تنها ۵ مرکز از حدود ۶۰ مرکز است؛ که امیدواریم با افتتاحهای جدید در دهه فجر، این مراکز نیز به زودی پزشک جذب کنند.
کمبود اصلی ما در حوزه مامایی است. متأسفانه متقاضی ماما کم داریم. با اینکه ما از نظر جذب نیروی پزشک و ماما محدودیتی برای جذب از استانهای دیگر نداریم، اما متقاضی کم است. در همین راستا، در ورژن جدید دستورالعمل، مبلغ افزایش کارانه برای ماماها به شدت بالا برده شده تا بتوانیم جذب را بهبود ببخشیم.
نظام ارجاع چگونه کار میکند؟ بیمار چگونه از خانه بهداشت به تخصصهای بالاتر هدایت میشود؟
نظام ارجاع بر اساس بسته خدمتیتعریف شده است. افراد در مرحله اول به خانه بهداشت مراجعه می کنند، ابتدا در خانه بهداشت خدمات اولیه را میگیرد. اگر نیاز به سطح بالاتر باشد، به مرکز خدمات جامع سلامت ارجاع داده میشود.
در آن مرکز، تیمی شامل پزشک، و در برخی مراکز دندانپزشک و آزمایشگاه وجود دارد و تقریباً ۸۵ تا ۹۰ درصد مشکلات افراد در همین مراکز خدمات جامع سلامت حل میشود و تنها ۱۰ تا ۱۵ درصد نیاز به ارجاع به بیمارستان دارند.
در صورت نیاز به بیمارستان، فرآیند ارجاع چگونه است؟
ارجاع از طریق سامانه انجام میشود و بر اساس محل اقامت فرد، بهنزدیکترین بیمارستان به محل سکونت فرد؛ بیمارستانهای کنارک، چابهار یا دیگر مراکز ارجاع داده میشوند . در حال حاضر تلاش برای نهایی کردن لینک فعالسازی سامانه بیمارستانی هستیم تا افراد بتوانند به صورت تلفنی نیز نوبت بگیرند و نیازی به مراجعه حضوری مکرر نباشد.
مزیت اصلی نظام ارجاع برای مردم چیست؟
دسترسی راحتتر و کاهش هزینه؛ به توجه به گستردگی منطقه تحت پوشش دانشکده علوم پزشکی چابهار شاید فاطه یک منطقه روستایی تا بیمارستان به ۱۵۰کیلومتر هم برسد و این رفت و آمد چالش برانگیز است اما در نظام ارجاع دسترسی به مراکز بهداشت بسیار آسان تر و کم هزینه تر است.
در مورد آموزش و خدمات کلنگر، چه اقداماتی در حال انجام است؟
بحث آموزش برای ما بسیار حیاتی است؛ چرا که مردم اغلب نمیدانند که بسیاری از خدمات تخصصی مورد نیازشان را میتوانند در مراکز بهداشت یا نهایتا در مراکز جامع سلامت دریافت کنند. در خانه بهداشت، خدمات از قبل از تولد تا بعد از مرگ ارائه میشود. این امر شامل مراقبتهای پیش از بارداری، مراقبتهای دوران بارداری (حداقل ۶ نوبت و دو نوبت سونوگرافی رایگان)، مراقبتهای بدو تولد، واکسیناسیون و مراقبتهای دورهای بر اساس گروه سنی (نوزاد، شیرخوار، نوجوان، میانسال و سالمند) است.
خدمات روتین در خانه های بهداشت به چه صورت ارائه میشود؟
این حمایت در چارچوب ارائه خدماتی نظیر مکملهایی مانند قطره آهن، مولتیویتامین و واکسیناسیون برای گروه نوزادان و خدمات مراقبتی برای زنان باردار و قرص کلسیم (برای سالمندان) به صورت رایگان در خانههای بهداشت رخ می دهد. همچنین، خدمات روتینی مانند چک کردن قند، چربی، فشار خون و وزن به صورت دورهای انجام میگیرد.
کارشناسان ما در بازدیدهای بهداشتی، محیط روستا را نیز بررسی میکنند و در زمینه بیماریهای واگیردار مانند مالاریا غربالگری انجام میدهند. اگر فردی با سرفههای طولانی یا کاهش وزن مراجعه کند، طبق دستورالعمل غربالگریهای لازم (مانند نمونهگیری برای بررسیهای تخصصی) انجام میشود. همچنین خانه های بهداشت در زمینه هایی نظیر بهداشت محیط و غربال گری اولیه و روانشناسی و آموزش طب ایرانی و تغذیه صحیح فعالیت دارند.
در پایان، چشمانداز شما برای رفع مشکل پوشش شبکه چیست؟
برای حل مشکل پوشش شبکه که اکنون ۶۵ درصد است، برآوردهایی انجام دادهایم. با جذب دانشجویان جدید و فارغالتحصیلانی که در آینده نزدیک (یک تا دو سال آینده) وارد سیستم میشوند، و همچنین آمادهسازی زیرساختهای ساختمانی برای خانههای بهداشت مصوب غیرفعال، امیدواریم تا دو سال آینده پوشش شبکه ما به بالای ۹۵ درصد برسد تا کلیه مردم بتوانند از این خدمات بهرهمند شوند.
انتهای خبر/
