به گزارش پایگاه خبری تحلیلی «پیام راسک»،به نقل از عصر هامون تهدیدهای امروز تنها به عرصه نظامی محدود نمیشوند و میتوانند ابعاد رسانهای، اقتصادی، سایبری و اجتماعی نیز داشته باشند. در چنین شرایطی، حفظ پیوندهای اجتماعی و تقویت همراهی عمومی اهمیت ویژهای پیدا میکند.
انسجام اجتماعی در کنار توان دفاعی، به حفظ ثبات داخلی کمک میکند و میتواند ارزیابی طرف مقابل از ظرفیت جامعه برای ایستادگی در برابر فشارها را تغییر دهد.
تابآوری اجتماعی، توان یک جامعه برای حفظ انسجام، مدیریت فشارها و عبور از شرایط دشوار است؛ ظرفیتی که در کنار توان نظامی، میتواند آسیبپذیری کشور را در برابر بحرانها کاهش دهد.
مجتبی قزاقمیری کارشناس مسائل سیاسی، در گفتگو با خبرنگار سیاسی پایگاه خبری تحلیلی «عصرهامون» با تأکید بر اهمیت تابآوری اجتماعی در مواجهه با بحرانها و تهدیدهای امنیتی گفت: تابآوری یکی از مهمترین مؤلفههای زندگی اجتماعی در عرصههای مختلف است و میتواند در کاهش آسیبپذیری جامعه و افزایش توان آن برای عبور از شرایط بحرانی نقش مؤثری داشته باشد.
وی اظهار کرد: جامعه در کنار برخورداری از توان نظامی، از طریق افزایش مشروعیت، کاهش هزینههای اعمال قدرت، تأمین منابع داوطلبانه و حفظ روحیه جمعی میتواند ظرفیت تابآوری خود را تقویت کند.
قزاقمیری با اشاره به تجربه دفاع مقدس افزود: جنگ تحمیلی رژیم بعث عراق علیه ایران موجب شکلگیری دفاعی گسترده با حضور نیروهای مسلح و مشارکت بخشهای مختلف جامعه شد و بسیج اجتماعی در ابعاد مختلف شکل گرفت. کمکهای مردمی در آن دوره صرفاً جنبه پشتیبانی نداشت، بلکه از ابعاد سیاسی و اجتماعی نیز برخوردار بود و به تقویت احساس وحدت و همبستگی عمومی کمک کرد.
این مدرس دانشگاه ادامه داد: مشارکت مردم در دفاع مقدس موجب تقویت پیوند میان جامعه و ساختار سیاسی شد و احساس مسئولیت و مالکیت جمعی نسبت به دفاع از کشور را افزایش داد. از این منظر، مشارکت مردم را میتوان در کنار مؤلفههایی مانند ایدئولوژی و رهبری، یکی از عوامل مؤثر در تحولات سیاسی و اجتماعی منتهی به پیروزی انقلاب اسلامی و همچنین استمرار مقاومت در برابر تهدیدهای خارجی دانست.
وی با اشاره به تفاوت جنگهای کوتاهمدت معاصر با جنگ تحمیلی اظهار کرد: در جنگهای کوتاهمدت اخیر، از جمله جنگ ۱۲ روزه، نقش توان نظامی، فناوری و سامانههای پیشرفته دفاعی برجستهتر است و شکل مشارکت عمومی نیز با شرایط دوران دفاع مقدس تفاوت دارد؛ با این حال، در شرایطی که تهدیدهای نظامی با ابعاد رسانهای، اقتصادی، سایبری و اجتماعی همراه میشوند، حفظ انسجام اجتماعی همچنان اهمیت زیادی دارد.
قزاقمیری گفت: در شرایط جنگ ترکیبی، حضور و همراهی بخشهایی از جامعه میتواند به حفظ ثبات داخلی و کاهش زمینههای بیثباتی کمک کند. از این منظر، انسجام اجتماعی یکی از عواملی است که میتواند محاسبات طرف مقابل درباره ظرفیت داخلی کشور را تحت تأثیر قرار دهد.
این کارشناس سیاسی درباره نقش کمکهای مردمی در دوران جنگ نیز بیان کرد: پشتیبانی داوطلبانه مردم از جبههها، علاوه بر تأمین بخشی از نیازهای دفاعی و پشتیبانی، کارکرد اجتماعی و سیاسی نیز داشت و به نمایش وحدت ملی و تقویت همبستگی اجتماعی کمک میکرد.
وی افزود: این مشارکت، فاصله میان دولت و جامعه را در بسیاری از عرصهها کاهش داد و پیوند عاطفی و عملی میان مردم و ساختار دفاعی کشور ایجاد کرد. در واقع، زمانی که شهروندان دفاع از سرزمین را بخشی از مسئولیت خود بدانند، ظرفیت جامعه برای تحمل هزینههای بحران و عبور از شرایط دشوار افزایش مییابد.
قزاقمیری، مشارکت داوطلبانه شهروندان را هسته اصلی مفهوم «دفاع مردمی» دانست و گفت: مشارکت اجتماعی زمانی میتواند سرمایه اجتماعی ایجاد کند که بر پایه انتخاب و احساس مسئولیت شهروندان شکل گرفته باشد. در چنین شرایطی، نهادهای رسمی باید نقش تسهیلگر داشته باشند و نه اینکه مشارکت اجتماعی را به امری اجباری یا انحصاری تبدیل کنند؛ زیرا با افزایش اجبار و سازماندهی از بالا، مرز میان مشارکت داوطلبانه و مشارکت سازمانیافته کمرنگ میشود.
وی در ادامه درباره تمایز میان مخالفت سیاسی، همکاری با دشمن و خیانت اظهار کرد: مخالفت سیاسی به معنای انتقاد یا مقاومت مسالمتآمیز در چارچوب قواعد و قوانین داخلی است، در حالی که همکاری با دشمن ناظر بر اقداماتی است که در شرایط منازعه به صورت عملی به نفع طرف مقابل تمام میشود. خیانت نیز در معنای امنیتی میتواند شامل اقداماتی مانند انتقال اطلاعات حساس، خرابکاری یا پیوستن به نیروهای دشمن باشد که مستقیماً امنیت ملی را تهدید میکند.
این مدرس دانشگاه تأکید کرد: در تحلیل این مفاهیم باید میان دیدگاه سیاسی و رفتار عینی تفکیک قائل شد. تفاوت اصلی را باید در «عمل» و «نتیجه» آن جستوجو کرد، نه صرفاً در برچسبهایی که به افراد یا گروهها نسبت داده میشود.
قزاقمیری درباره نقش حضور اجتماعی مردم در شرایط جنگی نیز گفت: حضور مستمر و داوطلبانه مردم میتواند عبور جامعه از شرایط جنگی را تسهیل کند، فشار وارد بر نیروهای نظامی و انتظامی را کاهش دهد و موجب تقویت روحیه نیروهای درگیر در دفاع از کشور شود. چنین حضوری همچنین میتواند پیام مشخصی از میزان انسجام داخلی جامعه به طرف مقابل منتقل کند.
وی افزود: البته هر حضور خیابانی را نمیتوان به صورت خودکار نشانه سرمایه اجتماعی عمیق تلقی کرد. حضور عمومی زمانی بیانگر سرمایه اجتماعی است که داوطلبانه، پایدار، متنوع و فراتر از مناسبتهای رسمی باشد. در مقابل، اگر چنین حضوری عمدتاً سازمانیافته، مناسبتی یا واکنشی به یک رویداد خاص باشد، بیشتر میتوان آن را بیانگر یک موضع سیاسی یا همبستگی نمادین دانست.
این کارشناس سیاسی با اشاره به تجربه دفاع مقدس خاطرنشان کرد: یکی از مهمترین ویژگیهای تجربه دفاع مقدس، تأکید بر تجربه مشترک جامعه در مواجهه با تهدید خارجی بود. مشارکت داوطلبانه مردم در پشتیبانی از جبههها، تحمل هزینههای انسانی و اقتصادی جنگ و تأکید بر دفاع از سرزمین، زمینه تقویت همبستگی ملی را فراهم کرد.
قزاقمیری گفت: در بازخوانی این تجربه تاریخی، تأکید بر نقاط مشترک جامعه و پرهیز از دوگانهسازی شدید داخلی میتواند به فراگیرتر شدن روایت دفاع از کشور کمک کند. تجربه تاریخی نشان میدهد که در برابر تهدید خارجی، تأکید بر منافع و امنیت مشترک ملی میتواند ظرفیت جامعه برای همکاری، تابآوری و عبور از بحران را افزایش دهد.
وی در پایان تأکید کرد: سرمایه اجتماعی پایدار نه صرفاً با حضورهای مقطعی و مناسبتی، بلکه با اعتماد متقابل، مشارکت داوطلبانه، احساس مسئولیت اجتماعی و وجود امکان مشارکت متنوع شهروندان شکل میگیرد و حفظ این مؤلفهها در شرایط بحران و جنگ، بخشی مهم از ظرفیت ملی برای مقابله با تهدیدهاست.
اقبال جدگال، رئیس دانشکده ملی مهارت شهرستان چابهار در گفتگو با خبرنگار سیاسی پایگاه خبری تحلیلی «عصرهامون»، بیان کرد: هفته دفاع مقدس فرصتی ارزشمند برای بازخوانی حماسه ملت ایران و یادآوری رشادت مردان و زنانی است که در یکی از حساسترین مقاطع تاریخ کشور، با ایستادگی و ازخودگذشتگی از سرزمین، استقلال و عزت ایران دفاع کردند.
وی افزود: دفاع مقدس تنها روایت میدانهای نبرد و حضور رزمندگان در جبههها نیست، بلکه داستان یک ملت است که در پشت جبهه نیز با تمام توان پای کار آمد و هرکس به اندازه توان خود در پشتیبانی از جبههها و حفظ روحیه مقاومت نقشآفرینی کرد.
رئیس دانشکده ملی مهارت شهرستان چابهار تصریح کرد: یکی از مهمترین پیامهای دفاع مقدس، مفهوم «یک ملت، یک وطن» است؛ مفهومی که نشان میدهد در لحظات سرنوشتساز، مردم با وجود تفاوتهای قومی، مذهبی، فرهنگی و اجتماعی، میتوانند حول منافع ملی و دفاع از سرزمین خود متحد شوند.
وی ادامه داد: امروز نیز روایت دفاع مقدس باید به گونهای باشد که به جای ایجاد خطکشیهای تفرقهانگیز، بر نقاط مشترک مردم ایران تأکید کند و نشان دهد که ایران متعلق به همه ایرانیان است و حفظ امنیت، آرامش و تمامیت سرزمینی آن مسئولیتی عمومی و ملی محسوب میشود.
جدگال گفت: در کنار روایت رشادت رزمندگان، باید نقش مردم در پشتیبانی از جبههها را نیز به نسل امروز معرفی کنیم؛ زنانی که در پشت جبههها فعالیت میکردند، خانوادههایی که بخشی از دارایی خود را برای رزمندگان اهدا میکردند و مردمی که با وجود دشواریهای اقتصادی، پشتیبانی از جبهه را وظیفه خود میدانستند.
وی افزود: کمکهای مردمی یکی از جلوههای مهم دفاع مردمی بود و روایت این بخش از تاریخ میتواند برای جامعه امروز نیز الهامبخش باشد؛ چرا که در شرایط دشوار، سرمایه اجتماعی و همدلی مردم میتواند بسیاری از مشکلات را کاهش دهد و روحیه امید و تابآوری را در جامعه تقویت کند.
رئیس دانشکده ملی مهارت شهرستان چابهار تصریح کرد: در روایتهای مربوط به دفاع مقدس، باید به این نکته توجه کنیم که مردم تنها تماشاگر حوادث نبودند، بلکه خود بخشی از میدان مقاومت بودند و همین حضور گسترده مردمی یکی از عوامل مهم استمرار ایستادگی کشور در برابر فشارها و تهدیدها بود.
وی اظهار کرد: دفاع مردمی به این معناست که امنیت و استقلال کشور تنها بر عهده نیروهای نظامی نیست، بلکه مردم نیز در حفظ آرامش، کمکرسانی، پشتیبانی اجتماعی و مقابله با بحرانها نقش دارند و تجربه دفاع مقدس نمونهای روشن از این واقعیت تاریخی است.
جدگال خاطرنشان کرد: امروز نیز در شرایطی که جامعه با فشارها و چالشهای مختلف مواجه است، باید از ظرفیت همدلی عمومی استفاده کنیم و اجازه ندهیم اختلافات فرعی، مسائل اصلی جامعه را تحتالشعاع قرار دهد.
وی افزود: یکی از مهمترین وظایف رسانهها در شرایط کنونی، روایت درست و حرفهای از ظرفیتهای مردم است؛ روایتی که بتواند به جای دامن زدن به نگرانی و اختلاف، امید، مسئولیتپذیری، همبستگی و اعتماد اجتماعی را تقویت کند.
رئیس دانشکده ملی مهارت شهرستان چابهار ادامه داد: رسانه باید صدای خانوادههایی باشد که در دوران دفاع مقدس در کنار رزمندگان ایستادند و همچنین روایتگر نسل جدیدی باشد که در شرایط مختلف برای کمک به جامعه، خدمترسانی و حفظ آرامش عمومی وارد میدان میشود.
وی گفت: در بررسی تحولات سالهای اخیر نیز باید نقش مشارکت اجتماعی و حضور مردم را مورد توجه قرار داد و از تجربیات گذشته برای افزایش تابآوری جامعه بهره گرفت؛ زیرا جامعهای که سرمایه اجتماعی خود را تقویت کند، در برابر بحرانها آسیبپذیری کمتری خواهد داشت.
جدگال با اشاره به اهمیت وحدت ملی بیان کرد: ایران دارای تنوع گسترده فرهنگی، قومی و مذهبی است و همین تنوع در صورت همراهی و همدلی میتواند به یکی از مهمترین ظرفیتهای کشور تبدیل شود؛ بنابراین هر محتوایی که با هدف تقویت مقاومت و تابآوری تولید میشود، باید وحدت مردم را در مرکز توجه قرار دهد.
وی افزود: نباید اجازه داد دشمنیها و اختلافات، تصویری غیرواقعی از جامعه ایران ارائه کند؛ مردم ایران در مقاطع حساس تاریخی نشان دادهاند که در دفاع از وطن، امنیت و منافع ملی میتوانند در کنار یکدیگر قرار بگیرند.
رئیس دانشکده ملی مهارت شهرستان چابهار تصریح کرد: در این میان، شناخت جریانهایی که در بزنگاههای تاریخی در برابر منافع ملی قرار گرفتهاند نیز اهمیت دارد، اما این موضوع باید با تکیه بر اسناد، شواهد تاریخی و روایتهای معتبر انجام شود و رسانهها از بیان مطالب غیرمستند و احساسی پرهیز کنند.
وی ادامه داد: معرفی عملکرد گروهها و جریانهای سیاسی و نظامی در دورههای مختلف تاریخی باید با هدف افزایش آگاهی عمومی صورت گیرد، نه ایجاد کینه و اختلاف میان مردم؛ چرا که جامعه آگاه بهتر میتواند در برابر روایتهای جعلی، شایعات و عملیات روانی ایستادگی کند.
جدگال اظهار کرد: یکی از درسهای مهم دفاع مقدس این است که قدرت یک کشور فقط در تجهیزات و امکانات خلاصه نمیشود، بلکه اعتماد مردم، انسجام اجتماعی و احساس مسئولیت عمومی نیز بخشی از قدرت ملی است.
وی گفت: وقتی مردم احساس کنند در سرنوشت کشور نقش دارند و صدای آنها شنیده میشود، مشارکت اجتماعی افزایش پیدا میکند و همین مشارکت میتواند در زمان بحران به یک سرمایه ارزشمند برای کشور تبدیل شود.
رئیس دانشکده ملی مهارت شهرستان چابهار افزود: دانشگاهها، مدارس، مراکز فرهنگی و رسانهها وظیفه دارند نسل جوان را با واقعیتهای دفاع مقدس آشنا کنند و این روایت را از حالت کلیشهای خارج کرده و با زبان قابل فهم برای نسل امروز بازگو کنند.
وی تصریح کرد: نسل جوان باید بداند که دفاع مقدس صرفاً یک واقعه تاریخی مربوط به گذشته نیست، بلکه مجموعهای از تجربههای اجتماعی، فرهنگی و انسانی است که میتواند در شناخت مفهوم وطن، مسئولیت اجتماعی، ایثار و همبستگی ملی مورد استفاده قرار گیرد.
جدگال بیان کرد: تولید محتوای رسانهای درباره دفاع مقدس باید حرفهای، مستند، جذاب و متناسب با نیاز مخاطب امروز باشد و در کنار روایت حماسهها، زندگی مردم، خانوادهها، امدادگران، دانشآموزان، کارگران و همه کسانی که در پشت جبهه نقش داشتند نیز دیده شود.
وی افزود: روایت همین جزئیات انسانی است که میتواند ارتباط نسل جدید با تاریخ را عمیقتر کند و نشان دهد که دفاع از وطن تنها در سنگرهای نظامی اتفاق نمیافتد، بلکه گاهی در یک اقدام ساده برای کمک به دیگری یا حفظ آرامش جامعه نیز معنا پیدا میکند.
رئیس دانشکده ملی مهارت شهرستان چابهار خاطرنشان کرد: امروز بیش از هر زمان دیگری به محتوایی نیاز داریم که جامعه را به سمت آرامش، همدلی و افزایش تابآوری سوق دهد و رسانهها میتوانند با انتخاب درست سوژهها و شیوه روایت، در این مسیر نقش مؤثری ایفا کنند.
وی گفت: گرامیداشت شهدا، جانبازان و آزادگان زمانی اثرگذارتر خواهد بود که در کنار یادآوری رشادت آنان، پیامهای اخلاقی و اجتماعی دفاع مقدس نیز برای نسل امروز تبیین شود؛ پیامهایی مانند مسئولیتپذیری، فداکاری، وحدت و دفاع از وطن.
جدگال تأکید کرد: هفته دفاع مقدس فرصت مناسبی است تا دوباره به مفهوم وطن، همدلی و مسئولیت اجتماعی بیندیشیم و با روایت درست تاریخ، سرمایه اجتماعی جامعه را تقویت کنیم؛ چرا که ایران زمانی قدرتمندتر خواهد بود که مردم آن، با وجود همه تفاوتها، خود را در سرنوشت این سرزمین سهیم بدانند.
وی گفت: امروز وظیفه رسانه، روایت امید، وحدت و ایستادگی مردم است؛ روایتی که از واقعیتهای تاریخی فاصله نگیرد و در عین حال بتواند برای نسل جدید انگیزه مسئولیتپذیری و مشارکت اجتماعی ایجاد کند.
انتهای خبر/
