به گزارش پایگاه خبری تحلیلی «پیام راسک»،به نقل از عصر هامون همزمان با روز جهانی پیشگیری از خودکشی، توجه به سلامت روان و شناسایی بهموقع افراد در معرض خطر، بیش از گذشته اهمیت یافته است؛ موضوعی که نیازمند افزایش آگاهی عمومی، تقویت مهارتهای زندگی، حمایت خانواده و دسترسی آسانتر افراد به خدمات تخصصی سلامت روان است.
خودکشی پدیدهای چندعاملی است که عوامل مختلف روانی، اجتماعی، اقتصادی، خانوادگی، فرهنگی و حتی زیستی میتوانند در شکلگیری آن نقش داشته باشند و از همین رو پیشگیری از آن تنها بر عهده نظام سلامت نیست، بلکه همکاری خانواده، مدرسه، دانشگاه، رسانه و سایر دستگاههای اجتماعی را میطلبد.
در همین راستا، بتول طاحونهبان، مسئول واحد سلامت روان، اجتماعی و اعتیاد معاونت بهداشتی دانشکده علوم پزشکی چابهار در گفتگوی تفصیلی با خبرنگار پایگاه خبری تحلیلی «پیام راسک»به نقل از عصر هامون، ضمن تشریح وضعیت خودکشی در منطقه تحت پوشش این دانشکده، درباره عوامل مؤثر بر اقدام به خودکشی، گروههای در معرض خطر، اقدامات نظام سلامت برای شناسایی و حمایت از افراد پرخطر، چالشهای حوزه سلامت روان و نقش خانواده و رسانه در پیشگیری از این آسیب اجتماعی توضیح داد.
خودکشی چه تعریفی دارد و چرا پیشگیری از آن اهمیت ویژهای پیدا کرده است؟
خودکشی به مرگ ناشی از آسیب رساندن به خود با هدف کشتن خویش گفته میشود و در صورتی که فرد دارای افکار آسیب زدن به خود با هدف پایان دادن به زندگی باشد، اصطلاح «افکار خودکشی» به کار میرود.
چنانچه فرد علاوه بر داشتن افکار خودکشی، طرح و نقشهای را نیز برای پایان دادن به زندگی خود عملی کرده باشد، از اصطلاح «اقدام به خودکشی» استفاده میشود و اگر این اقدام به فوت فرد منجر شود، «اقدام به خودکشی منجر به فوت» نامیده میشود.
خودکشی چه جایگاهی در میان عوامل مرگومیر و بیماریها در جهان دارد؟
خودکشی در زمره ۱۰ علت اصلی مرگومیر در دنیا قرار دارد و ۱/۴ درصد بار کلی بیماریها در جهان را تشکیل میدهد. این ارقام هشداردهنده هستند، اما ارقام واقعی بالاتر از این میزان است.
هرچند نرخ خودکشی در کشورهای مختلف دنیا متفاوت است، اما بهطور کلی آمارها نشان میدهد میزان خودکشی در جهان طی ۵۰ سال اخیر حدود ۶۰ برابر افزایش داشته است. بنابراین خودکشی یکی از معضلات مهم حوزه بهداشت محسوب میشود که باید مورد توجه ویژه قرار گرفته و اقدامات لازم برای کاهش آن انجام شود.
وضعیت اقدام به خودکشی در منطقه تحت پوشش دانشکده علوم پزشکی چابهار چگونه است؟
خوشبختانه در منطقه تحت پوشش دانشکده علوم پزشکی چابهار میزان اقدام به خودکشی و همچنین فوت ناشی از آن نسبت به بسیاری از مناطق و استانهای کشور پایین است و به نظر میرسد بافت سنتی و باورهای دینی از جمله عوامل مؤثر در پایین بودن میزان موارد اقدام و فوت ناشی از خودکشی در این منطقه باشد.
با توجه به جدیدالتأسیس بودن دانشکده علوم پزشکی چابهار و در دست نبودن آمارهای سالهای قبل از سال ۱۴۰۰ در این زمینه، نمیتوان درباره روند بلندمدت موارد اقدام به خودکشی اظهارنظر دقیقی داشت، اما بهصورت کلی در سالهای اخیر تغییر خاصی در الگوی موارد اقدام مشاهده نشده است.
آیا آمار خودکشی در سالهای اخیر روند افزایشی داشته است؟
به دلیل اینکه آمار ۱۰ ساله در اختیار نداریم، قادر به ارائه تحلیل درباره یک بازه زمانی ۱۰ ساله نیستیم، اما در سه سال اخیر موارد افزایش یا کاهش معناداری نداشته است.
کدام گروههای سنی در منطقه بیشتر نیازمند مداخلات پیشگیرانه هستند؟
در منطقه تحت پوشش دانشکده علوم پزشکی چابهار، بیشترین گروه سنی نیازمند مداخله، بانوان ۱۵ تا ۳۰ سال هستند که ضروری است آموزشهای پیشگیرانه به آنان ارائه شود.
آموزش مهارتهای زندگی از جمله مهارت کنترل خشم، حل مسئله، خودمراقبتی و ارتباط مؤثر میتواند در پیشگیری از بروز رفتارهای پرخطر و افزایش توان افراد برای مواجهه با مشکلات زندگی نقش مؤثری داشته باشد.
مهمترین عوامل مؤثر بر اقدام به خودکشی در منطقه چیست؟
اختلالات روانپزشکی، مشکلات اقتصادی، مسائل عاطفی و خانوادگی، عوامل شخصیتی، بیکاری و مصرف مواد از جمله عوامل مؤثر بر افزایش خطر اقدام به خودکشی هستند.
در منطقه تحت پوشش دانشکده علوم پزشکی چابهار، مسائل عاطفی و خانوادگی در کنار مسائل اقتصادی و مصرف مواد و البته وجود برخی اختلالات روانپزشکی، از عوامل مؤثر در موارد اقدام به خودکشی به شمار میروند.
نظام سلامت برای شناسایی افراد در معرض خطر چه اقداماتی انجام میدهد؟
در نظام سلامت و حوزه بهداشت، به منظور شناسایی افراد پرخطر از نظر وجود افکار خودکشی، کلیه افراد پنج سال به بالا هنگام مراجعه برای دریافت خدمات بهداشتی از نظر سلامت روان و وجود اختلالات خلقی توسط مراقبین سلامت مورد پرسشگری قرار میگیرند.
در صورتی که فرد مشکوک به اختلالات خلقی باشد، درباره وجود افکار خودکشی نیز از وی سؤال میشود و در صورت مثبت بودن پاسخ، فرد بهصورت فوری به پزشک و کارشناس سلامت روان مراکز خدمات جامع سلامت ارجاع داده میشود و مراقبتهای مورد نیاز برای مراجعهکننده یا بیمار انجام میگیرد.
پزشک، بیمار را از نظر وجود اختلالات روانپزشکی یا سایر اختلالات بررسی کرده و در صورت نیاز دارو تجویز میکند. کارشناس سلامت روان نیز با انجام مصاحبه بالینی و بررسی عوامل خطر و عوامل محافظ زندگی بیمار، به بررسی علل وجود افکار خودکشی در مراجعهکننده میپردازد.
پس از مشخص شدن عوامل خطر و همچنین ظرفیتهای موجود در زندگی بیمار، با همکاری خود فرد، طرح امنیت در برابر افکار خودکشی تدوین میشود و در جلسات بعدی، خودمراقبتی و آموزش مهارتهای زندگی از جمله تنظیم هیجان، کنترل خشم و حل مسئله بهصورت ویژه به بیمار آموزش داده میشود تا بتوان از اقدامات بعدی فرد پیشگیری کرد.
در سالهای اخیر چه اقداماتی برای پیشگیری از خودکشی در منطقه انجام شده است؟
در حوزه بهداشت دانشکده علوم پزشکی چابهار طی ۲ سال اخیر پیگیری مواردی که اقدام به خودکشی داشتهاند با حساسیت بیشتری دنبال شده است و همچنین آموزشهای پیشگیرانه در سطح جمعیت عمومی، بهویژه بانوان و گروه سنی ۱۵ تا ۲۴ سال، ارائه شده است.
کمیتههای پیشگیری از خودکشی نیز با هدف جلب همکاریهای بینبخشی در ادارات شهرستانهای تحت پوشش دانشکده تشکیل شده و از طریق تصویب مصوبات و پیگیری اجرای آنها، با تمرکز بر آموزشهای پیشگیرانه، تلاش شده است موارد اقدام به خودکشی در سطح منطقه کاهش یابد.
مهمترین چالشهای حوزه سلامت روان در منطقه چیست؟
متأسفانه از مهمترین چالشهای حوزه سلامت روان در منطقه، کمبود نیروی انسانی متخصص، نبود بخش یا بیمارستان روانپزشکی و همچنین کمبود کلینیکهای روانشناختی در سطح دانشکده، بهویژه در شهرستانهای اطراف چابهار است.
بسیاری از بیماران برای دریافت خدمات تخصصی و مؤثر مجبور به سفر به استانهای دوردست هستند و فقر و محرومیت شدید این مناطق نیز موجب اختلال در پیگیری روند درمان برخی از بیماران شناساییشده میشود.
خانواده، مدرسه، دانشگاه و رسانه چه نقشی در پیشگیری از آسیبهای اجتماعی دارند؟
رسانه، مدرسه و دانشگاه از جمله عوامل مؤثر در ارتقای سواد سلامت و تغییر بینش و رفتار جمعیت عمومی هستند و هر کدام سهم مؤثری در ارتقای فرهنگ و بینش عمومی دارند.
خانواده نخستین نهادی است که انسان پس از تولد وارد آن میشود و اولین ارتباطات زندگی خود را با والدین و سایر اعضای خانواده برقرار میکند. اگر خانواده با پذیرش، محبت و البته برقراری نظم و انضباط با کودک برخورد کند، کودک به مرور مهارتهای لازم برای زندگی و رویارویی با مشکلات جامعه را از محیط خانوادگی میآموزد و پس از ورود به جامعه کمتر دچار سردرگمی خواهد شد.
مدرسه و دانشگاه نیز بهعنوان نهادهای عمومی، در صورت ارائه آموزشهای پیشگیرانه، آموزش نظری و عملی مهارتهای زندگی و خودمراقبتی، میتوانند برخی چالشهای زندگی و شخصیتی نونهالان و نوجوانانی را که در محیط خانواده مهارتهای لازم برای مقابله با مشکلات را نیاموختهاند، کاهش داده یا برطرف کنند.
رسانه نیز بهعنوان یکی از بسترهای فرهنگسازی، با ترویج سبک زندگی سالم و ارائه راهکارهای عملی خودمراقبتی میتواند در ذهن مخاطبان خود که جمعیت فزایندهای را تشکیل میدهند، تأثیر مثبت داشته باشد.
اگر فردی با شخصی مواجه شود که افکار خودکشی دارد، چگونه باید با او رفتار کند؟
از آنجا که افکار خودکشی معمولاً در پی یک بحران در زندگی ایجاد میشوند، ممکن است موقتی و گذرا باشند. از طرفی بسیاری از افرادی که دارای افکار خودکشی هستند، میان مرگ و زندگی دچار تردید و دوگانگی هستند؛ بنابراین نخستین و بهترین کاری که میتوان برای کمک به این افراد انجام داد، همدلی کردن است.
باید بدون قضاوت کردن، پند و اندرز دادن یا ارائه راهحل، کاملاً به صحبتها و حرفهای فرد گوش داد و با گوش دادن کامل به او نشان داد که درد و رنجی را که تحمل میکند، درک میکنیم.
پس از آن باید فرد را به دریافت کمک از منابع صحیح، مانند مشاور، پزشک، روانپزشک یا روانشناس ترغیب کرد. همچنین میتوان شماره مشاوره تلفنی ۱۴۸۰ و در صورت وجود خطر فوری، شماره ۱۲۳ اورژانس اجتماعی یا ۱۱۵ فوریتهای پزشکی را به فرد معرفی کرد. شماره ۱۵۷۰ نیز ویژه دانشآموزان است.
چه نشانههایی میتواند بیانگر وجود افکار خودکشی در یک فرد باشد؟
خودکشی پدیدهای پیچیده است که از تعامل عوامل مختلف زیستی، روانی، اجتماعی، فرهنگی و معنوی شکل میگیرد. اختلالات روانپزشکی، بهویژه بیماری افسردگی، اختلال دوقطبی، اختلالات مصرف مواد، اختلالات شخصیتی و سایر اختلالات روانی از جمله عوامل مؤثر هستند.
عوامل شخصیتی مانند عزتنفس پایین، تکانشی بودن، احساس خشم و اضطراب و همچنین عوامل اجتماعی و موقعیتی مانند مشکلات اقتصادی، اجتماعی و خانوادگی و تعارضات بینفردی از جمله جدایی و طلاق نیز میتوانند در افزایش خطر اقدام به خودکشی مؤثر باشند.
در بسیاری از مواقع، افرادی که افکار خودکشی دارند، بهنحوی اشتغال ذهنی خود به مرگ را نشان میدهند و درباره آن صحبت میکنند؛ گاهی این صحبتها مستقیم است، مانند اینکه «ای کاش مرده بودم» و گاهی نیز غیرمستقیم، مانند اینکه «کاش میخوابیدم و دیگر از خواب بیدار نمیشدم».
همچنین ممکن است این افراد در گذشته نزدیک دچار یک بحران مانند شکست مالی یا عاطفی، مرگ یکی از عزیزان، ابتلا به یک بیماری سخت یا موارد مشابه شده باشند که توجه به این نشانهها و ارجاع بهموقع فرد برای دریافت خدمات تخصصی میتواند در پیشگیری از بروز رفتارهای پرخطر مؤثر باشد.
انتهای خبر/
