به گزارش خبرنگار اجتماعی پایگاه خبری تحلیلی «پیام راسک»به نقل از عصر هامون، اعتیاد یکی از آسیبزاترین معضلات اجتماعی و فردی است که میتواند زندگی انسان را از جنبههای مختلف تحتتأثیر قرار دهد. فردی که گرفتار اعتیاد میشود، بهتدریج سلامت جسمی و روانی خود را از دست میدهد و در بسیاری از موارد، روابط خانوادگی، موقعیت شغلی و آیندهاش نیز دچار آسیبهای جدی میشود.
اعتیاد فقط به یک فرد محدود نمیماند، بلکه خانواده و جامعه را نیز درگیر پیامدهای تلخ خود میکند و میتواند زمینهساز مشکلات گستردهتری در اجتماع باشد. از سوی دیگر، مصرف دخانیات و مواد اعتیادآور نهتنها کیفیت زندگی را کاهش میدهد، بلکه خطر ابتلا به بیماریهای مختلف، از جمله بیماریهای قلبی، ریوی و انواع سرطان را افزایش میدهد. آگاهیبخشی، گفتگو و شنیدن عواقب مصرف مواد مخدر، میتواند نقش مهمی در پیشگیری از گرایش به اعتیاد داشته باشد و نگاه عمیقتری نسبت به پیامدهای آن ایجاد کند، از این رو به مناسبت روز جهانی بدون دخانیات به گفتگو با محمدعلی وطنپرست، معاون فنی معاونت بهداشتی دانشکده علوم پزشکی چابهار پرداختیم.
روز جهانی بدون دخانیات چه پیامی برای مردم دارد و چرا این روز هنوز هم اهمیت زیادی دارد؟
پیام اصلی این روز، افشای ترفندهای صنایع دخانی و هشدار نسبت به «اعتیادآور بودن» و «کشنده بودن» تمامی اشکال محصولات دخانی است. شعار امسال نیز دقیقاً بر مقابله با جذابیتهای دروغینی که از سوی سوداگران این صنعت ترویج میشود، تأکید دارد.
اهمیت این روز به این دلیلی است که دخانیات همچنان بزرگترین عامل قابل پیشگیری مرگ در جهان است و متأسفانه با تغییر شکل و بستهبندی، بهویژه در کمین نسل جوان نشسته است، تا زمانی که یک نخ سیگار، یک بسته ناس یا پان در دسترس باشد، این زنگ خطر باید به صدا درآید.
به نظر شما مصرف پان، ناس و مواد مشابه چه آسیبهایی برای بدن ایجاد میکند، حتی اگر بعضی افراد آنها را «کمخطر» تصور کنند؟
این تصور که این مواد «کمخطر» یا بیخطر هستند، یک فاجعه بهداشتی است. این مواد حاوی ترکیبات بسیار خطرناکی از جمله نیکوتین با غلظت بالا، آهک، تنباکوی تخمیرنشده و مواد افزودنی سرطانزا هستند.
مصرف آنها بهسرعت منجر به آسیبهای جبرانناپذیری در مخاط دهان، لثهها، دندانها، دستگاه گوارش و سیستم قلبی – عروقی میشود و بههیچوجه جایگزین کمخطری برای سیگار نیستند؛ بلکه به دلیل تماس مستقیم با مخاط، سرعت جذب و شدت تخریب بالاتری دارند.
مهمترین عوارض این مواد بر دهان، دندان، لثه و دستگاه گوارش چیست؟
بارزترین عوارض شامل سرطان دهان، حنجره و مری، بیماریهای پیشرونده و تحلیلبرنده لثه، تغییر رنگ شدید و تخریب مینای دندان، ایجاد ضایعات پیشسرطانی مانند «فیبروز زیرمخاطی دهان» (که منجر به ناتوانی در باز کردن کامل دهان میشود)، زخمهای مزمن و بدخیم دهانی، و در دستگاه گوارش نیز افزایش ریسک زخم معده و سرطان معده و پانکراس است، متأسفانه ما در منطقه شاهد بروز بالای این آسیبها هستیم.
آیا مصرف این مواد میتواند باعث وابستگی و اعتیاد شود؟
بله، قطعاً. ماده مؤثره اصلی در این محصولات، «نیکوتین» است که یکی از قویترین مواد اعتیادآور شناخته میشود. نیکوتین موجود در ناس، پان و گوداکو بهسرعت از طریق مخاط دهان جذب خون شده و با تأثیر بر سیستم پاداش مغز، احساس کاذب لذت و آرامش ایجاد میکند.
این چرخه بهسرعت به وابستگی شدید روانی و جسمی منجر میشود، بهگونهای که قطع مصرف آن با علائم آزاردهندهای مانند بیقراری، اضطراب و پرخاشگری همراه است.
در مورد جوانان و نوجوانان، مصرف این مواد چه خطرات ویژهای دارد و چرا این گروه بیشتر در معرض آسیب هستند؟
مغز نوجوانان و جوانان در مرحله تکامل قرار دارد و بهشدت در برابر اثرات مخرب نیکوتین آسیبپذیر است. مصرف این مواد در این سنین، علاوه بر ایجاد وابستگی سریعتر و شدیدتر، میتواند منجر به اختلالات یادگیری، کاهش تمرکز، اختلالات رفتاری و افزایش ریسک گرایش به سایر مواد اعتیادآور در بزرگسالی شود. از سوی دیگر، باورهای غلط رایج مبنی بر «کمخطر» بودن و «مد روز» شدن این مواد، نوجوانان را بیشازپیش در معرض تهدید قرار داده است.
بعضی افراد فکر میکنند پان یا ناس از سیگار بیضررتر است؛ پاسخ علمی شما به این باور چیست؟
این باور کاملاً غلط و غیرعلمی است. باید بهصراحت گفت که مصرف ناس و پان نهتنها بیضررتر نیست، بلکه به دلیل تماس مستقیم و طولانی با مخاط دهان، ریسک ابتلا به سرطان دهان را به طور نمایی افزایش میدهد. بر اساس گزارشهای سازمان جهانی بهداشت، این محصولات حاوی دهها ماده سرطانزای قطعی هستند و هیچگونه سطح ایمنی برای مصرف آنها وجود ندارد. مقایسه این مواد با سیگار، مانند مقایسه سم با سم دیگر است.
آیا استفاده طولانیمدت از این مواد میتواند به بیماریهای جدی مثل سرطان، بیماری قلبی یا مشکلات کبدی و عصبی منجر شود؟
بله، مصرف طولانیمدت یک فاجعه تمامعیار برای سلامت است، این مواد نهتنها عامل اصلی سرطانهای دهان و گوارش هستند، بلکه به دلیل وجود نیکوتین، فشارخون را افزایش داده، ریتم قلب را مختل کرده و ریسک سکتههای قلبی و مغزی را بالا میبرند. همچنین مطالعات نشان دادهاند که ترکیبات سمی موجود در آنها میتواند منجر به آسیبهای کبدی، کلیوی و اختلالات سیستم عصبی شود.
در مناطقی مثل چابهار که این مواد بیشتر در دسترساند، چه راهکارهایی برای آگاهسازی مردم و پیشگیری از مصرف وجود دارد؟
راهکار اصلی، اجرای برنامههای آموزشی «مبتنی بر فرهنگ بومی» است. ما باید با استفاده از ظرفیت معتمدین، ائمه جمعه و جماعات، ریشسفیدان و شبکههای اجتماعی محلی، خطرات واقعی این مواد را به زبان ساده و قابلفهم برای مردم تشریح کنیم. ارائه خدمات غربالگری و مشاوره ترک دخانیات در مراکز بهداشتی در حال انجام است و نیازمند حمایت و تقویت بیشتری است. همچنین تشدید نظارت بر عرضه غیرمجاز این مواد از جمله اقداماتی است که معاونت بهداشتی بهصورت جدی دنبال میکند.
خانوادهها چگونه میتوانند علائم مصرف این مواد را در فرزندان یا اطرافیان خود تشخیص دهند و چه زمانی باید به پزشک مراجعه کنند؟
علائم هشداردهنده شامل تغییر رنگ دندانها به قهوهای یا سیاه، بوی بد و نامطبوع دائمی دهان، زخمهای مکرر یا التیامنیافتنی دهانی، کاهش اشتها، بیقراری و تحریکپذیری، و مشاهده بستههای کوچک یا مواد پودری مشکوک در وسایل شخصی است.
خانوادهها بهمحض مشاهده کوچکترین علامت مشکوک در مخاط دهان مانند لکههای سفید یا قرمز، زخم یا تورم، باید فوراً به پزشک یا دندانپزشک مراجعه کنند. تشخیص زودهنگام میتواند از یک فاجعه سرطانزا جلوگیری کند.
پیام شما به مردم چابهار و بهویژه نسل جوان در روز جهانی بدون دخانیات چیست؟
فریب نامها و ظاهر فریبنده این محصولات را نخورید. پان، ناس و گوداکو «تفریح» یا «سرگرمی» نیستند؛ آنها قاتلان خاموشی هستند که زیبایی، سلامت و آینده شما را هدف گرفتهاند. بزرگترین قدرت شما «آگاهی» است.
با انتخاب زندگی سالم، نشان دهید که نسل امروز باهوشتر از آن است که در دام سوداگران مرگ گرفتار شود. سلامتی شما، ارزشمندترین سرمایهتان است، آن را به هیچ بهایی نفروشید.
انتهای خبر/
