به گزارش پایگاه خبری تحلیلی «پیام راسک»به نقل از عصر هامون، حجتالاسلام والمسلمین احمد قاسمزاده، محقق علوم دینی در خصوص دوران امامت حضرت امام حسن عسکری (ع)، در یادداشتی نوشت؛ این دوره را یکی از مقاطع مهم و حساس تاریخ تشیع است و فشار و نظارت شدید حکومت عباسی، محدودیت ارتباط مستقیم امام با شیعیان، تقویت شبکه وکالت و آمادهسازی پیروان اهلبیت(ع) برای دوران غیبت، از مهمترین ویژگیهای شش سال امامت آن حضرت بود.
دوران امامت امام حسن عسکری (ع) از سال ۲۵۴ تا ۲۶۰ هجری قمری ادامه داشت، و شرایط سیاسی و اجتماعی حاکم بر جامعه اسلامی در این دوره به گونهای بود که حکومت عباسی با حساسیت و نگرانی ویژهای فعالیتهای امام را زیر نظر داشت و حضور آن حضرت در شهر سامرا نیز در چارچوب همین سیاست نظارتی قابل تحلیل است.
امام حسن عسکری (ع) در شرایطی به امامت رسید که حکومت عباسی تلاش میکرد ارتباط ایشان با جامعه و بهویژه شیعیان را محدود کند. با وجود این محدودیتها، امام توانست از طریق شبکهای از نمایندگان و وکلا با پیروان خود ارتباط برقرار کرده و مسائل دینی، اعتقادی، فقهی و حتی امور مالی جامعه شیعه را سامان دهد.
تقویت شبکه وکالت در دوران امام حسن عسکری (ع) صرفاً یک راهکار برای عبور از محدودیتهای سیاسی نبود، بلکه زمینهای برای آموزش جامعه شیعه در خصوص چگونگی ارتباط با امام در شرایطی بود که امکان دسترسی مستقیم به امام وجود نداشت. این شیوه ارتباطی در ادامه تاریخ تشیع اهمیت بیشتری پیدا کرد و جامعه شیعه را برای دورهای آماده کرد که ارتباط مستقیم و عمومی با امام معصوم امکانپذیر نبود.
یکی از مهمترین اقدامات آن حضرت، آمادهسازی فکری و اعتقادی شیعیان برای دوران غیبت حضرت ولیعصر(عج) بود. شیعیان باید میآموختند که در شرایط خاص، ارتباط خود را با رهبری دینی از مسیرهای مشخص و غیرمستقیم دنبال کنند و در مسائل اعتقادی و دینی، تحت تأثیر جریانهای انحرافی قرار نگیرند.
امام حسن عسکری (ع) در کنار مدیریت شرایط سیاسی و اجتماعی، به پرسشهای اعتقادی و فقهی شیعیان پاسخ میداد و با تبیین معارف اسلامی، از مبانی اعتقادی پیروان اهلبیت (ع) در برابر شبهات و انحرافات دفاع میکرد. این مسئله در شرایطی که جریانهای فکری و عقیدتی مختلف در جامعه حضور داشتند، اهمیت ویژهای داشت.
امام حسن عسکری (ع) پدر بزرگوار حضرت ولیعصر (عج) بودند و ولادت فرزند ایشان در شرایطی انجام شد که حکومت عباسی نسبت به تولد منجی موعود حساسیت فراوانی داشت. به همین دلیل، ولادت حضرت مهدی(عج) با تدابیر ویژه و به صورت پنهانی صورت گرفت.
همانگونه که در تاریخ انبیا، حاکمان ظلم از تولد پیامبران و منجیان الهی بیم داشتند، در این مقطع نیز حکومت عباسی نسبت به تولد فرزندی که بر اساس روایات، ادامهدهنده راه امامت و منجی نهایی بشریت است، نگرانی داشت. از این رو، تولد حضرت مهدی (عج) در شرایطی خاص و با اذن الهی به صورت پنهانی انجام شد.
فلسفه غیبت را میتوان در ابعاد مختلف مورد بررسی قرار داد، اما در نگاه دینی، یکی از مسائل مهم این است که جامعه بشری باید به مرحلهای از بلوغ و شکوفایی عقلانی برسد که بتواند از آخرین حجت الهی حمایت و پاسداری کند و در مسیر تحقق آرمانهای الهی او قرار گیرد. بر همین اساس، دوره غیبت را نمیتوان صرفاً یک رخداد تاریخی دانست، بلکه باید آن را بخشی از مسیر تاریخی و تربیتی جامعه بشری تلقی کرد.
آن حضرت در دوران کوتاه امامت خود، نسبت به انحرافات فکری و اعتقادی حساس بودند و تلاش میکردند پیروان اهلبیت (ع) را نسبت به باورهای نادرست و شبهات موجود آگاه کنند. پاسخ به پرسشهای اعتقادی، تبیین مبانی امامت و هدایت شیعیان از جمله اقداماتی بود که در این مسیر انجام شد.
شرایط دوران امام حسن عسکری (ع) نشان میدهد که هدایت جامعه شیعه همواره تنها از مسیر حضور عمومی و ارتباط مستقیم امکانپذیر نبوده است، بلکه در مقاطعی، حفظ ارتباط اعتقادی و سازمانی میان امام و پیروان از طریق نمایندگان و وکلا اهمیت ویژهای پیدا کرده است. این تجربه، زمینه مهمی برای استمرار حیات اجتماعی و دینی جامعه شیعه در دورههای بعد فراهم کرد.
آن حضرت در مدت امامت خود با محدودیتهای گسترده سیاسی مواجه بود، اما این شرایط مانع از انجام رسالت دینی و هدایت جامعه نشد. امام ضمن پاسخگویی به نیازهای فکری و اعتقادی شیعیان، آنان را برای شرایط جدیدی آماده کرد که پس از شهادت ایشان و آغاز دوره غیبت حضرت ولیعصر (عج) شکل گرفت.
مهمترین ویژگی دوران امامت امام حسن عسکری (ع) را میتوان در چند محور اصلی خلاصه کرد؛ فشار و نظارت شدید حکومت عباسی، محدود شدن ارتباط مستقیم امام با مردم، گسترش ارتباط غیرمستقیم با شیعیان، تقویت شبکه وکالت، مقابله با جریانهای انحرافی و مهمتر از همه، آمادهسازی جامعه شیعه برای دوران غیبت حضرت امام مهدی(عج).
بررسی این دوره نشان میدهد که امام حسن عسکری (ع) با تدبیر و هدایت جامعه شیعه، زمینه تداوم مسیر امامت و حفظ هویت اعتقادی شیعیان را در یکی از حساسترین مقاطع تاریخ فراهم کردند.
